Montessori Doos met Lade en Houten Bal - Objectpermanentie
De bal verdwijnt door het gat en komt terug in het laatje: het kind controleert zelf dat een verstopt voorwerp blijft bestaan. Voor de allereerste presentaties kunt u het laatje eruit halen.
Populaire zoekopdrachten
Zoeken op budget
1 klik om te filterenPer leeftijd
Snelle selectieGeen artikelen gevonden
We hebben geen artikelen gevonden voor deze zoekopdracht. Probeer een algemenere zoekterm of een ander budgetfilter.
Alle 600+ artikelen ontdekken →De methode van Maria Montessori is een pedagogiek die begin twintigste eeuw in Rome ontstond en uitgaat van een eenvoudige vaststelling: een kind leert door zelf te handelen, op voorwaarde dat het een omgeving op zijn maat vindt en een volwassene die eerst kijkt voordat hij ingrijpt. Maria Montessori was arts en ontwikkelde haar aanpak op basis van wat zij kinderen zag doen. Vandaag wordt die aanpak toegepast op scholen over de hele wereld en, steeds vaker, ook thuis.
Dit dossier zet het belangrijkste op een rij: wie Maria Montessori was, haar grote principes, de rol van de volwassene en van het materiaal, wat montessori-onderwijs op elke leeftijd biedt, hoe u de methode thuis toepast zonder alles nieuw te kopen, en wat haar onderscheidt van andere pedagogische stromingen.
Zoekt u vooral de betekenis van het woord en welk materiaal u kiest? Onze gids Montessori voor thuis gaat daar uitgebreid op in.
De kern in vier punten
Montessori is een manier van opvoeden die vertrouwt op de drang van het kind om te leren. De methode steunt niet op klassikale lessen of opgelegde herhaling, maar op een zorgvuldig voorbereide omgeving waarin het kind zelf kiest wat het doet, in zijn eigen tempo, met voorwerpen die zo zijn ontworpen dat het zonder hulp kan slagen. Of men nu spreekt van de montessorimethode, de montessoripedagogiek of montessori-onderwijs: het gaat telkens om dezelfde aanpak.
Wie het over de opvoedingsmethode van Maria Montessori heeft, bedoelt dan ook minder een lijst oefeningen dan een manier van kijken naar het kind. Maria Montessori zag het kind als een bekwaam wezen, gedreven door een diepe behoefte om te begrijpen en te handelen, en de volwassene als degene die de weg vrijmaakt, niet als iemand die het kind volstopt met kennis. Al het andere vloeit daaruit voort: de inrichting, het materiaal, de houding van de begeleiders.
Concreet rust de methode op drie elementen die samen werken. Ontbreekt er één, dan verliezen de andere twee hun zin: mooi materiaal in een rommelige kamer helpt niemand, net zo min als een aandachtige volwassene die niets te bieden heeft.
Het kiest zelf een activiteit, herhaalt die zo vaak als het nodig heeft en leert door eigen handelingen. Het vertrekpunt is wat het kind boeit, niet een vooraf vastgelegd programma.
Een geordende ruimte op kindermaat, waarin elk voorwerp een plaats en een functie heeft. Een groot deel van de tijd is het die omgeving die „lesgeeft”.
Die observeert, bereidt de omgeving voor, doet een handeling voor wanneer het kind eraan toe is en stapt dan terug. Hij grijpt weinig in, maar wel op het juiste moment.
Maria Montessori deelde de groei van geboorte tot volwassenheid op in vier perioden van zes jaar, die zij de „ontwikkelingsfasen” noemde. Elke fase heeft eigen behoeften, en de opvoeding moet van vorm veranderen wanneer het kind van de ene fase naar de andere gaat: wat een kind van 3 jaar boeit, biedt u een kind van 9 jaar niet meer aan.
0 tot 6 jaar
De vroege kindertijd
Het kind bouwt zijn lichaam, zijn taal en zijn bewegingen op: de leeftijd van de absorberende geest, de kern van dit dossier.
6 tot 12 jaar
De kindertijd
Het redeneert, fantaseert, vraagt voortdurend „waarom?” en werkt graag samen in een groep.
12 tot 18 jaar
De adolescentie
De jongere zoekt zijn plek in de samenleving; Montessori dacht voor deze leeftijd aan een omgeving die dicht bij het echte leven staat.
18 tot 24 jaar
De volwassenheid
De rijpheid: de jongvolwassene kiest zijn weg en draagt op zijn beurt bij aan de samenleving.
In een klas krijgt montessori-onderwijs een herkenbare vorm. Kinderen van drie verschillende leeftijden delen hetzelfde lokaal (3-6 jaar, 6-9 jaar, 9-12 jaar): de jongsten kijken naar de ouderen, en de ouderen verankeren wat ze weten door de jongeren te helpen. De ochtend biedt een lange, ononderbroken werktijd waarin ieder kind een activiteit uit de kasten kiest, aan een tafeltje of op een kleedje gaat zitten en alles weer opruimt voordat het aan iets anders begint. De leerkracht loopt rond, observeert en geeft individuele presentaties of instructie in kleine groepjes.
Wat is een montessorischool dan precies? Een school die volgens deze principes werkt: gemengde leeftijdsgroepen, een voorbereide klas, eigen werkkeuze en leerkrachten die in de montessoripedagogiek zijn opgeleid. Hoe streng die principes worden toegepast, verschilt van school tot school; tijdens een kennismaking ziet u snel hoe een school ermee omgaat. Onze winkel is geen school: wij verkopen materiaal en speelgoed voor thuis.
Deze manier van werken is ook niet voorbehouden aan de school. De meeste principes laten zich thuis toepassen, op kleinere schaal: dat is het onderwerp van het deel de methode van Maria Montessori thuis toepassen, verderop.
Een Italiaanse arts die pedagoge werd, en wier naam vandaag staat voor een manier van opvoeden die over de hele wereld wordt toegepast.
Maria Montessori wordt op 31 augustus 1870 geboren in Chiaravalle, een stadje bij Ancona, in Midden-Italië. Zij kiest voor een wetenschappelijke opleiding, voor een meisje in die tijd een ongebruikelijke weg, en daarna voor geneeskunde aan de universiteit van Rome. In 1896 behaalt zij haar diploma en wordt zij een van de eerste vrouwelijke artsen van Italië.
Eerst werkt zij in de psychiatrische kliniek van de universiteit. Daar ontmoet zij kinderen die toen „zwakzinnig” werden genoemd en die verbleven op afdelingen waar niets was voorzien om hen bezig te houden. Zij verdiept zich in het werk van twee Franse artsen uit de negentiende eeuw: Jean Itard, bekend van zijn werk met Victor, het „wilde kind van Aveyron”, en Édouard Séguin, die educatieve voorwerpen voor deze kinderen had ontworpen. Zij houdt er een idee aan over dat haar niet meer loslaat: de geest ontwikkelt zich via de zintuigen en via de hand.
Op 6 januari 1907 krijgt zij de opvang toevertrouwd van de jonge kinderen uit een arbeiderswoonblok in de wijk San Lorenzo, in Rome: kinderen van ongeveer 3 tot 6 jaar, te jong voor school en vaak aan hun lot overgelaten terwijl hun ouders werkten. Zij noemt die plek Casa dei Bambini, het „huis van de kinderen”. Ze laat er meubels op kindermaat maken, licht genoeg om ze zelf te verplaatsen, zet er voorwerpen neer die op die van Séguin zijn geïnspireerd en gaat dan observeren: wat de kinderen kiezen, wat ze herhalen, wat ze laten liggen.
Wat zij ziet, verrast haar: deze kinderen gaan lang op in een activiteit die bij hen past, beginnen er opnieuw aan, ruimen graag op en zijn trots wanneer ze de handelingen van alledag zelf kunnen uitvoeren. Het is dus wel degelijk Maria Montessori die de methode heeft bedacht die haar naam draagt, maar zij presenteerde die minder als een uitvinding dan als de vrucht van haar observaties: ze paste het materiaal en de inrichting van de klas aan op wat de kinderen werkelijk deden, en liet varen wat hen niet interesseerde.
In 1909 publiceert zij een eerste boek over haar werkwijze, Il metodo della pedagogia scientifica; de Engelse vertaling, The Montessori Method, verschijnt in 1912 in de Verenigde Staten. Haar opleidingscursussen trekken leerkrachten uit veel landen aan, en er openen scholen in Europa, Amerika en Azië. In 1929 richt zij met haar zoon Mario de Association Montessori Internationale op, die nog altijd leerkrachten opleidt en sinds 1935 haar hoofdkantoor in Amsterdam heeft.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog woont zij in India, waar zij honderden leerkrachten opleidt en haar denken over kinderen van 6 tot 12 jaar verder uitwerkt. Haar lezingen uit die periode vormen de basis van The Absorbent Mind, verschenen in 1949. Aan het einde van haar leven wordt zij meermaals voorgedragen voor de Nobelprijs voor de Vrede. Zij overlijdt op 6 mei 1952 in Noordwijk aan Zee en ligt er ook begraven.
Tijdlijn
Geboren op 31 augustus in Chiaravalle, bij Ancona, in Italië.
Artsendiploma aan de universiteit van Rome: zij is een van de eerste vrouwelijke artsen van het land.
Opening van de eerste Casa dei Bambini op 6 januari, in de Romeinse wijk San Lorenzo.
Eerste boek over haar werkwijze, Il metodo della pedagogia scientifica.
Oprichting van de Association Montessori Internationale (AMI), samen met haar zoon Mario.
De oorlogsjaren brengt zij door in India, waar zij leerkrachten opleidt.
Verschijning van The Absorbent Mind, gebaseerd op haar lezingen in India.
Overleden op 6 mei in Noordwijk aan Zee, in Nederland.
Drie boeken om verder te lezen
Il metodo della pedagogia scientifica
Het verslag van de eerste Casa dei Bambini, van het materiaal en van de inrichting van de klas. Het beste vertrekpunt om de methode te begrijpen zoals zij is ontstaan; in het Engels bekend als The Montessori Method.
Il segreto dell'infanzia
Een persoonlijker boek over de blik van de volwassene op het kind, over de gevoelige perioden en over wat zij de verkeerd begrepen „grillen” van jonge kinderen noemt. In het Engels: The Secret of Childhood.
The Absorbent Mind
Haar lezingen over de eerste zes levensjaren: hoe het jonge kind zijn taal, zijn bewegingen en zijn cultuur opneemt, schijnbaar zonder moeite.
Zeven ideeën lopen als een rode draad door de geschriften van Maria Montessori: wie ze kent, begrijpt waarom een montessoriklas of een kinderkamer volgens Montessori zo is ingericht.
Een kind van 3 jaar spreekt zijn moedertaal zonder ooit grammatica te hebben gehad. Voor Maria Montessori is dat het teken van een vorm van intelligentie die eigen is aan de vroege kindertijd en die zij de „absorberende geest” noemt: tot ongeveer 6 jaar neemt het kind alles op wat het omringt, de woorden, de bewegingen, de gewoonten, de sfeer in huis, schijnbaar zonder moeite en zonder te selecteren.
Zij onderscheidde twee fasen. Tot ongeveer 3 jaar verloopt dat opnemen onbewust: het kind neemt alles in één keer in zich op. Tussen 3 en 6 jaar wordt het bewuster en begint het te ordenen wat het heeft opgeslagen: het wil begrijpen, indelen, benoemen. Daaruit volgt iets praktisch: wat het kind om zich heen ziet gebeuren, telt minstens zo zwaar als wat u het vertelt. Een rustige volwassene die precies spreekt en zijn spullen opruimt, leert het kind al heel veel.
Maria Montessori leende de term van de Nederlandse bioloog Hugo de Vries. Hij verwijst naar momenten waarop het kind onweerstaanbaar wordt aangetrokken door één bepaald aspect van zijn omgeving en zich dat eigen maakt met een gemak dat het later niet meer terugvindt. Deze perioden zijn tijdelijk: zijn ze voorbij, dan blijft leren mogelijk, maar het kost meer moeite.
De leeftijden hieronder zijn vaak genoemde richtpunten, geen kalender. Elk kind heeft zijn eigen tempo, en observeren zegt meer dan de tabel: een kind dat steeds weer wil overgieten, op een rij zetten of benoemen, laat u zien waar het op dit moment mee bezig is.
| Gevoelige periode | Indicatieve leeftijd | Wat u ziet |
|---|---|---|
| Orde | Van de geboorte tot ongeveer 3 jaar | Het wil dat alles op zijn plek blijft en dat de dagen in dezelfde volgorde verlopen; een verandering kan het flink van slag brengen. |
| Beweging | Van de geboorte tot ongeveer 4 jaar | Omrollen, kruipen, lopen, dragen, klimmen: het probeert voortdurend zijn bewegingen te verfijnen en zich zelfstandig te verplaatsen. |
| Taal | Van de geboorte tot ongeveer 6 jaar | Het luistert, bootst klanken na, verzamelt woorden en ontdekt daarna dat wat gezegd wordt ook geschreven en gelezen kan worden. |
| Kleine voorwerpen | Rond 1 tot 3 jaar | Een kruimel, een mier, een knoopje: het ziet piepkleine details die volwassenen niet meer opmerken. |
| Verfijning van de zintuigen | Rond 2 tot 6 jaar | Het sorteert, vergelijkt en ordent kleuren, maten, geluiden, texturen en gewichten. |
| Samenleven | Rond 2,5 tot 6 jaar | Het raakt geïnteresseerd in beleefdheidsregels, in andere kinderen en in de manier waarop mensen met elkaar omgaan. |
De voorbereide omgeving is een ruimte die zo is ingericht dat het kind zelf kan handelen: meubels op zijn hoogte, echte en waar nodig breekbare voorwerpen (een echt glas, een echte kan), lage kasten waarin elke activiteit een vaste plaats heeft, en weinig spullen tegelijk. Uiterlijke orde helpt het kind om orde in zijn gedachten te brengen en komt tegemoet aan zijn behoefte aan houvast.
Deze omgeving groeit mee met het kind: de volwassene haalt weg wat het kind niet meer boeit en voegt toe wat bij zijn nieuwe behoeften past.
In een montessoriklas of een montessorigezin mag het kind zelf zijn activiteit kiezen, de plek waar het gaat zitten en de tijd die het eraan besteedt. Die vrijheid is geen laisser-faire: ze bestaat binnen een duidelijk kader. Anderen geen pijn doen, het werk van een ander kind respecteren, zorgvuldig met het materiaal omgaan en het na gebruik opruimen.
Die grenzen, weinig in aantal en consequent bewaakt, beschermen zijn vrijheid en die van de anderen: het kind kan zich concentreren omdat het weet dat niemand zijn activiteit komt afpakken.
De formule „Help mij het zelf te doen”, al lang verbonden met de montessoripedagogiek, vat haar ambitie samen: niet in de plaats van het kind handelen, maar het de middelen geven om zelf te slagen. Zich aankleden, zelf iets te drinken inschenken, de schoenen opruimen, een banaan snijden: elke handeling die het beheerst, maakt het wat onafhankelijker en geeft het vertrouwen in eigen kunnen.
Voor de volwassene betekent dat: vertragen. Juist de tijd die het kind nodig heeft om zelf zijn jas aan te trekken, is de tijd waarin het leert.
Maria Montessori beschreef vaak kinderen die dezelfde oefening tientallen keren herhaalden, met verbazingwekkende ernst, en er daarna rustig en tevreden uit kwamen. Voor haar was die diepe concentratie het teken dat een activiteit aan een echte behoefte beantwoordt. De volwassene moet die concentratie dan beschermen: niet onderbreken, niet halverwege prijzen, geen detail corrigeren.
Laat het kind een activiteit liggen die het eerst eindeloos herhaalde, dan is het vaak klaar voor de volgende stap.
Het zevende principe, de foutcontrole, zit in het materiaal zelf: het wordt verderop uitgelegd, in het deel over de rol van het materiaal.
In de montessoripedagogiek geeft de volwassene weinig les in de gebruikelijke zin van het woord. Hij bereidt de omgeving voor, doet op het juiste moment een handeling voor en beschermt het werk van het kind. Maria Montessori vroeg haar leidsters om eerst observator te worden: kunnen kijken zonder in te grijpen was volgens haar de moeilijkste vaardigheid om onder de knie te krijgen.
Observeren betekent het kind zien handelen zonder het te sturen: welke activiteit kiest het, hoelang blijft het erbij, waardoor haakt het af, wat wil het opnieuw doen? Een paar minuten per dag is genoeg. Die observaties vertellen u wat er op de kast bij moet, wat eraf kan en wanneer het tijd is voor een nieuwe moeilijkheid. Sommige ouders noteren wat ze zien in een klein schriftje: na een paar weken teruggelezen, laat het vooruitgang zien die u in het dagelijks leven ontgaat.
Het moment kiezen
Bied de activiteit aan wanneer het kind ervoor openstaat, uitgerust is en iets te doen lijkt te zoeken, niet wanneer het helemaal opgaat in iets anders.
Voordoen zonder te praten
Ga naast het kind zitten, aan de kant van zijn voorkeurshand, en voer de handelingen langzaam en in losse stappen uit. Woorden trekken de blik weg van de hand: bewaar de uitleg voor later.
Ruimte laten
Bent u klaar, zet dan alles terug zoals het was en nodig het kind uit het zelf te proberen. Doet het niet precies wat u voordeed, dan is dat geen probleem: het is aan het ontdekken.
Terugtreden
Ga wat verder weg zitten en kijk zonder commentaar. Vergist het kind zich, dan laat het materiaal dat zien; verliest het zijn interesse, ruim dan samen op en bied het een andere dag opnieuw aan.
Om een precieze woordenschat aan te leren (kleuren, vormen, de namen van vruchten of landen) nam Maria Montessori een werkwijze van Édouard Séguin over: de driestappenles. Die gaat over twee of drie woorden tegelijk, niet meer, en stopt zodra het kind zijn interesse verliest.
1. Benoemen
„Dit is ruw. Dit is glad.” De volwassene koppelt een woord aan een gewaarwording of een voorwerp, zonder iets te vragen.
2. Herkennen
„Laat me eens zien wat glad is.” Het kind wijst het voorwerp aan. Dit is de langste stap: oefen deze op verschillende speelse manieren.
3. Herinneren
„Wat is dit?” Het kind vindt zelf het woord. Aarzelt het, ga dan gewoon een andere dag terug naar stap 2.
Maria Montessori wantrouwde beloningen en straffen; ze had gezien dat ze in haar klassen hun effect verloren, omdat kinderen die opgingen in hun werk er geen belangstelling voor hadden. De gedachte is dat de voldoening van het slagen volstaat, en dat een kind dat werkt voor een stickertje of een compliment uiteindelijk voor de volwassene handelt in plaats van voor zichzelf.
Concreet vervangt u het automatische „goed zo” door een beschrijving van wat het kind heeft gedaan („Je hebt het water ingeschonken zonder een druppel te morsen”), of gewoon door een glimlach. Moet gedrag veranderen, herinner het kind dan rustig aan de grens en doe de juiste handeling opnieuw voor, zo vaak als nodig is.
Laten doen betekent niet alles laten gebeuren. De volwassene grijpt meteen in wanneer het kind zichzelf in gevaar brengt, het materiaal beschadigt of een ander kind stoort dat aan het werk is. Raakt het kind ontmoedigd, dan kan hij een handeling opnieuw voordoen of de activiteit vereenvoudigen, zonder het in de plaats van het kind te doen. In alle andere gevallen wacht hij geduldig af, ook als het kind een andere weg kiest dan hij had bedacht.
Het materiaal is het meest zichtbare deel van de montessoripedagogiek, en ook het deel dat het vaakst verkeerd wordt begrepen. Het gaat niet om „educatief” speelgoed in commerciële zin, maar om hulpmiddelen met een precieze functie: het kind in staat stellen een begrip met de hand te ontdekken, zelfstandig, en zelf te controleren of het gelukt is. Maria Montessori ontwikkelde een groot deel ervan in haar eerste klassen, uitgaande van de voorwerpen van Édouard Séguin, die zij bijstelde tot de kinderen er echt mee aan de slag gingen.
Wilt u weten wat het woord precies inhoudt, waarvoor elke groep materialen dient en hoe u kiest, lees dan onze gids Montessori voor thuis. De klassieke stukken uit de klas vindt u in onze categorie Montessori-materialen.
Strikt genomen sprak Maria Montessori van materiaal, niet van speelgoed. Wat vandaag montessori-speelgoed wordt genoemd, is speelgoed dat dezelfde kenmerken heeft als dat materiaal; aan de volgende zes punten herkent u het.
Eén moeilijkheid tegelijk
Bij de roze toren verandert alleen de grootte van de kubussen: dezelfde kleur, hetzelfde materiaal, dezelfde vorm. Het kind ziet duidelijk wat het moet vergelijken.
Foutcontrole
Een cilinder die niet past, een toren die scheef staat, een stuk dat aan het eind overblijft: het materiaal laat de fout zien zonder dat een volwassene die hoeft aan te wijzen.
Van concreet naar abstract
Een hoeveelheid ligt eerst in de hand voordat ze een geschreven cijfer wordt; een letter wordt eerst met de vinger nagetrokken voordat ze met een potlood wordt geschreven.
Echte voorwerpen, op kindermaat
Een echt kannetje, een echte spons, gereedschap dat werkt: het kind ziet dat zijn handelingen een echt effect hebben.
Van elk één exemplaar
In een klas bestaat elke activiteit maar één keer. Het kind leert wachten tot ze vrij is, en het materiaal behoudt zijn waarde.
Mooi, compleet, opgeruimd
Verzorgd materiaal, zonder ontbrekende onderdelen en altijd op dezelfde plek, nodigt uit om het te pakken en weer netjes terug te zetten.
De foutcontrole verdient extra aandacht. Omdat het materiaal zelf aangeeft wat er niet klopt, heeft het kind geen volwassene nodig om te weten of het gelukt is. Het verbetert zichzelf, zonder zich beoordeeld te voelen, en de fout wordt informatie in plaats van een mislukking. Dat is ook wat de volwassene in staat stelt op de achtergrond te blijven: hij hoeft niet elke handeling goed te keuren.
In een klas voor 3- tot 6-jarigen staat het materiaal per werkgebied gesorteerd, elk in een eigen kast. Thuis hoeft u dat niet allemaal na te bootsen, maar deze indeling helpt u te zien wat er ontbreekt en om afwisseling te brengen in wat u aanbiedt.
Schenken, overgieten, knopen, wassen, vegen, voor planten zorgen. Deze dagelijkse activiteiten oefenen coördinatie en concentratie, en geven het kind een actieve plek in huis.
Roze toren, bruine trap, cilinderblokken, kleurendozen, klokjes: elk materiaal isoleert één eigenschap (grootte, kleur, klank, gewicht) om de waarneming te verfijnen.
Uitbreiding van de woordenschat, klankspelletjes, schuurpapierletters om te voelen, een los alfabet om woorden te leggen: schrijven komt vaak vóór lezen.
Rekenstokken, kralen, spillen, rekenborden: getallen en bewerkingen worden eerst concreet met de handen verkend en pas daarna opgeschreven.
Cultuur en wereldoriëntatie
Aardrijkskunde (globes, puzzelkaarten), natuurwetenschappen, plantkunde, muziek en kunst: de wereld gepresenteerd van het geheel naar de details.
Na 6 jaar loopt hetzelfde principe door: zo leert het kind bijvoorbeeld de tafels van vermenigvuldiging met montessori-rekenmateriaal, met kralen en rekenborden die het hanteert tot de uitkomsten vanzelfsprekend worden.
Elk materiaal illustreert een van de principes die hierboven zijn beschreven. Om te beginnen zijn ze niet onmisbaar: thuis doet u veel activiteiten met gewone voorwerpen uit het dagelijks leven. Meer stukken vindt u in onze categorie Montessori-materialen.
De bal verdwijnt door het gat en komt terug in het laatje: het kind controleert zelf dat een verstopt voorwerp blijft bestaan. Voor de allereerste presentaties kunt u het laatje eruit halen.
Tien roze kubussen van afnemende grootte om van groot naar klein te stapelen. Een verkeerd geplaatste kubus valt meteen op: de toren laat het zien. De kaarten geven ideeën voor andere bouwwerken.
Drie paar kleurplankjes (rood, geel, blauw) om twee aan twee bij elkaar te leggen. Dit is de eerste van de kleurendozen: eerst paren vormen, daarna pas benoemen.
Vier blokken waarin elke cilinder alleen in zijn eigen gat past: blijft er aan het eind een over, dan ziet het kind dat het zich heeft vergist. Het kind pakt het knopje vast tussen duim en twee vingers.
Een houten kader van 25 x 25 cm met één enkele sluiting (knopen, drukknopen, veters of een andere, afhankelijk van het model) om plat te oefenen voordat het kind het met zijn eigen kleren doet.
Honderd kralen op tien staven: het kind schuift hoeveelheden heen en weer, ziet de groepjes van tien en ontdekt optellen en aftrekken voordat het die opschrijft.
De principes blijven dezelfde, maar hoe ze er in de praktijk uitzien, verschilt sterk tussen een baby van 4 maanden en een kind van 5 jaar. Hieronder leest u wat elke fase kenmerkt, met de bijbehorende uitgebreide gids.
0 tot 12 maanden
Het eerste jaar speelt zich vooral op de grond af: een stevige mat, ruimte om vrij te bewegen, een lage spiegel en daarna voorwerpen om te grijpen. In de eerste weken kijkt de baby naar vormen en contrasten; de Montessori-mobielen boven zijn hoofd komen tegemoet aan die behoefte om te kijken. Daarna volgen rammelaars, ballen die makkelijk vast te pakken zijn en, tegen het einde van het jaar, de objectpermanentiedoos.
1 tot 2 jaar
Het kind gaat staan, loopt en sjouwt alles mee wat het vindt. Het houdt van in elkaar passen, stapelen, openen en sluiten. Dit is de leeftijd van de eerste inlegpuzzels met één vorm en van de eerste keren meehelpen in huis. Om de eerste stapjes te begeleiden, legt onze gids Loopwagen 1 jaar: vanaf welke leeftijd? uit waarom een duwkar de voorkeur krijgt boven een loopstoel.
2 tot 3 jaar
De taal maakt een sprong, de behoefte aan orde is op zijn hoogtepunt en het kind wil „alles zelf doen”. Praktisch leven neemt een grote plaats in: schenken, overgieten, wassen, zich aankleden. Open speelgoed, zoals regenboog speelgoed om te stapelen, ondersteunt zijn eerste bouwwerken en zijn imitatiespel.
3 tot 6 jaar
De absorberende geest wordt bewust: het kind wil begrijpen, indelen en benoemen. Dit is de leeftijd van het klassieke zintuiglijke materiaal, de schuurpapierletters en de eerste hoeveelheden. Lezen via klanken vertrekt vanuit de klanken van de taal, en schrijven komt er vaak vóór. Rond 4 jaar opent de tangram bovendien de deur naar de meetkunde.
Van 0 tot 6 jaar
Wilt u eerst een overzicht voordat u in de details duikt? Deze gids vat stap voor stap de ontwikkelingsmijlpalen samen en de criteria om speelgoed te kiezen dat trouw blijft aan de geest van de methode.
6 tot 12 jaar
Het kind gaat de tweede ontwikkelingsfase in. Het redeneert, fantaseert en raakt gefascineerd door de grote vragen. Maria Montessori bood het „kosmisch onderwijs” aan: grote verhalen over het heelal, de aarde, het leven en de geschiedenis van de mens, waaruit daarna onderzoek in kleine groepjes voortkomt.
Wie de methode van Maria Montessori thuis wil toepassen, hoeft de woonkamer niet om te bouwen tot klaslokaal en ook niet al het materiaal van een school aan te schaffen. De pedagogiek is in de eerste plaats een houding: het kind laten doen wat het zelf kan, de ruimte zo inrichten dat het die mogelijkheid krijgt, en het observeren om te weten wat u daarna aanbiedt. Vier aandachtspunten zijn genoeg om te beginnen.
Ga op ooghoogte van uw kind zitten: waar kan het bij, wat kan het openen, wat kan het zelf opruimen? Het gaat erom de voorwerpen die het nodig heeft bereikbaar te maken, en buiten bereik te zetten wat gevaarlijk is.
De slaapkamer
Voor een baby kan een matras op de grond of een laag bed ervoor zorgen dat het zelf gaat liggen en opstaat zodra het dat kan. Later een lage kast met een paar activiteiten, een mand met boeken met de voorkant naar voren en een spiegel op zijn hoogte.
De hal
Een lage kapstok voor zijn jas, een bankje om op te zitten en een bak voor zijn schoenen: het kan zich aan- en uitkleden zonder te wachten tot iemand helpt.
De keuken
Een stevig opstapje om bij het aanrecht te kunnen, een lage lade met zijn eigen servies, een kleine karaf die het zelf kan optillen: het doet mee met de maaltijden in plaats van toe te kijken.
De badkamer
Een krukje voor de wastafel, zijn handdoek aan een haakje binnen bereik, zijn tandenborstel in een bekertje waar het zelf bij kan.
Op de kast geldt: minder is meer. Zes tot acht activiteiten, elk compleet en klaargezet op een dienblad of in een mandje, zijn beter dan een volle speelgoedkist. De rest blijft in een kast en komt via rotatie terug, elke één tot drie weken, afhankelijk van de interesse van het kind. Een activiteit die het niet meer aanraakt, kan weg; een activiteit die het steeds opnieuw doet, blijft staan.
Activiteiten uit het praktisch leven vormen thuis het hart van de pedagogiek, en ze kosten vrijwel niets. Vanaf 15 à 18 maanden kan een kind zijn vuile was in een mand gooien, zijn handdoek dragen of de tafel afnemen met een klein sponsje. Rond 2 of 3 jaar kan het groenten wassen, zelf water inschenken, de tafel dekken, een plant water geven of servetten vouwen. Rond 4 of 5 jaar schilt het, smeert het een boterham, snijdt het een banaan met een veilig kindermesje en sorteert het de was op kleur.
Het gaat niet om het resultaat, maar om de mogelijkheid de handeling helemaal uit te voeren, van begin tot eind: het materiaal pakken, het werk doen, schoonmaken, opruimen. Trek er tijd voor uit en zorg voor gereedschap op zijn maat dat echt werkt.
Hier volgt, stap voor stap, een concreet voorbeeld van de methode van Maria Montessori toegepast op een alledaagse handeling. Het past meestal rond 2 tot 2,5 jaar, wanneer het kind een voorwerp goed met twee handen vasthoudt en volwassenen aan tafel wil nadoen.
Voorbereiden
Zet op een dienblad met een opstaande rand twee identieke kannetjes, waarvan één met een bodempje water, en leg er een klein sponsje naast. Begin met weinig water: een vergissing is dan makkelijk op te lossen.
Voordoen
Ga naast uw kind zitten. Pak het oor van het kannetje, til het langzaam op, schenk zonder te praten door het kannetje te kantelen en zet het weer neer. Schenk het water daarna terug in het eerste kannetje.
Laten proberen
Nodig het kind uit om het te proberen. Morst het, ruim het dan niet zelf op: geef het de spons. Afvegen hoort bij de activiteit.
Laten herhalen
Misschien schenkt het tien keer achter elkaar. Dat is het teken dat de activiteit bij het kind past: onderbreek het niet en geef niet bij elke poging commentaar.
Laten meegroeien
Lukt het zonder moeite, gebruik dan meer water, daarna kleinere kannetjes, een trechter en ten slotte het echte glas dat het aan tafel zelf vult.
Alles zit erin: een echte handeling, een geïsoleerde moeilijkheid, een langzame en stille presentatie, een zichtbare fout die het kind zelf herstelt, de vrijheid om te herhalen en daarna een opbouw die op observatie berust. Hetzelfde schema werkt voor knopen, vouwen, schroeven of sorteren.
Haalt uw kind alle laden leeg, dan wil het misschien vullen en legen: geef het een mandje met voorwerpen om over te scheppen. Laat het zijn kast links liggen, dan zijn de activiteiten misschien te makkelijk, te moeilijk of te talrijk.
U hoeft zijn speelgoed niet weg te gooien of te verbieden wat niet „Montessori” is. Streef ook niet naar perfectie: een gezin is geen klas, en elke dag heeft zijn beperkingen. Kiest u een paar voorwerpen, geef dan de voorkeur aan eenvoudig speelgoed dat het kind zelf laat handelen in plaats van het te laten toekijken, boven speelgoed op batterijen: dat is precies de vraag die onze vergelijking regenboog speelgoed van massief hout of plastic uitwerkt. Ons houten montessori speelgoed en al ons montessori speelgoed zijn per leeftijd ingedeeld om die keuze te vergemakkelijken.
De montessoripedagogiek hoort bij de familie van de zogenoemde „actieve” pedagogieken, die begin twintigste eeuw ontstonden als reactie op een school die draaide om passief luisteren. Twee andere worden vaak in één adem met haar genoemd: die van Célestin Freinet en die van Rudolf Steiner, wiens scholen bekendstaan als Waldorfscholen en in Nederland als vrijescholen. Ze delen de overtuiging dat een kind leert door te handelen, maar trekken daar niet dezelfde conclusies uit. In Nederland hoort u daarnaast vaak het daltononderwijs noemen, dat rond 1920 door de Amerikaanse Helen Parkhurst werd ontwikkeld.
| Criterium | Montessori | Freinet | Steiner (vrijeschool) |
|---|---|---|---|
| Oorsprong | Maria Montessori, arts, Rome, 1907 | Célestin Freinet, onderwijzer, Frankrijk, jaren 1920 | Rudolf Steiner, filosoof, Stuttgart, 1919 |
| Kerngedachte | Het kind vormt zichzelf door eigen activiteit, in een omgeving die voor hem is voorbereid | Het kind leert door vrije expressie, uitproberen en samenwerken | Ontwikkeling in fasen, gevoed door verbeelding, kunst en het ritme van de dag |
| Typische hulpmiddelen | Zintuiglijk en didactisch materiaal dat zelf de fout laat zien | Schooldrukkerij, vrije tekst, klassenkrant, correspondentie tussen scholen | Natuurlijke materialen, weinig gedetailleerd speelgoed, tekenen, schilderen, muziek |
| Plaats van de verbeelding | Voor 6 jaar voorrang aan de werkelijkheid: echte handelingen, realistische afbeeldingen | Veel ruimte voor persoonlijke expressie: teksten, tekeningen, onderzoekjes | Zeer veel ruimte: sprookjes, vrij spel, nabootsing |
| Organisatie | Vooral individueel werk, leeftijden gemengd over drie jaar | Klassencoöperatie, klassenraad, werkplannen | Klassen per leeftijd, vaak met dezelfde leerkracht gedurende meerdere jaren |
| Lezen en schrijven | Vaak via het schrijven, zodra de interesse van het kind zich aandient | Vanuit de teksten die de kinderen zelf maken | Formeel leren later, rond 6 à 7 jaar |
In een traditionele klas volgen alle leerlingen van dezelfde leeftijd tegelijk dezelfde les, in het tempo dat de leerkracht bepaalt, en worden ze daarna met cijfers beoordeeld. In montessori-onderwijs werkt ieder kind in zijn eigen tempo aan activiteiten die het zelf kiest, presenteert de leerkracht het materiaal individueel en wordt de voortgang gevolgd door observatie in plaats van met cijfers. Beide richten zich op dezelfde basisvaardigheden; alleen de weg ernaartoe verschilt.
Voor het eerste levensjaar wordt Montessori vaak in verband gebracht met Emmi Pikler, een Hongaarse kinderarts die in 1946 het kinderhuis aan de Lóczy-straat in Boedapest oprichtte. Beiden leggen de nadruk op bewegingsvrijheid: u zet een baby niet in een houding die hij nog niet zelf kan aannemen, u laat hem zelf zijn steunpunten op de grond ontdekken. Veel ouders putten trouwens uit beide benaderingen tegelijk.
Meer dan een eeuw na de eerste Casa dei Bambini doen er over montessori-onderwijs en -opvoeding veel vereenvoudigingen de ronde. Hier zijn er vijf, en hoe het werkelijk zit.
Het kind kiest zijn activiteit, maar binnen een duidelijk kader: het respecteert anderen, gaat zorgvuldig met het materiaal om en ruimt op wat het heeft gebruikt. Maria Montessori sprak over een vrijheid die samen met innerlijke discipline wordt opgebouwd, niet over het ontbreken van regels.
Maria Montessori begon met kinderen die als zeer zwak werden beschouwd en paste haar aanpak daarna toe bij kinderen uit een gewone Romeinse volkswijk. De methode is bedoeld voor alle kinderen, die elk in hun eigen tempo vooruitgaan.
Houten speelgoed is niet Montessori door het materiaal waarvan het is gemaakt. Waar het om gaat, is dat het één moeilijkheid isoleert, het kind laat handelen en het zijn fout laat zien. Houten speelgoed dat vol kleuren en functies zit, staat er net zo ver van af als speelgoed op batterijen.
Vóór de leeftijd van 6 jaar bood Maria Montessori het kind liever echte activiteiten aan dan fantasieverhalen, omdat het eerst zijn begrip opbouwt van de wereld zoals die is. Dat sluit vrij spel en verhalen niet uit; na 6 jaar staat de verbeelding zelfs centraal in haar pedagogiek.
Geen enkele pedagogiek kan zo'n resultaat beloven. Onderzoekers vergelijken leerlingen uit montessoriklassen met leerlingen van andere scholen, met op sommige punten bemoedigende resultaten, die echter sterk afhangen van de manier waarop de methode wordt toegepast. Het doel ligt elders: elk kind de kans geven zelfstandigheid en concentratie te ontwikkelen in zijn eigen tempo.
Korte antwoorden op de vragen die ouders die de pedagogiek ontdekken het vaakst stellen.
Montessori is een pedagogiek die begin twintigste eeuw werd ontwikkeld door Maria Montessori, een Italiaanse arts. Ze vertrekt vanuit het idee dat een kind leert door te handelen: het krijgt een omgeving op zijn maat, met materiaal waarmee het zelfstandig kan slagen en zijn fouten kan zien, en de volwassene observeert het om de juiste activiteit op het juiste moment aan te bieden, in plaats van een programma op te leggen. In het dagelijks taalgebruik verwijst de betekenis van Montessori ook naar het materiaal en de scholen die op deze pedagogiek steunen.
Maria Montessori (1870-1952), een van de eerste vrouwelijke artsen van Italië. Ze werkte eerst met kinderen met grote achterstanden, geïnspireerd door de Franse artsen Jean Itard en Édouard Séguin, en opende in 1907 in Rome de eerste Casa dei Bambini. Haar methode bouwde ze op uit wat ze daar observeerde: ze paste het materiaal aan op de reacties van de kinderen.
Vanaf de geboorte. Voor een baby betekent dat bewegingsvrijheid op de grond, een veilige ruimte om te verkennen en een paar eenvoudige voorwerpen om naar te kijken en daarna vast te pakken. De pedagogiek groeit vervolgens mee met het kind: praktisch leven rond 18 maanden tot 3 jaar, zintuiglijk materiaal, taal en rekenen tussen 3 en 6 jaar. Het is nooit te laat om de principes over te nemen.
Nee. Veel gezinnen passen de principes thuis toe, of hun kind nu naar een montessorischool gaat of niet: meubels en voorwerpen op kindhoogte, meehelpen in het huishouden, weinig activiteiten die netjes klaarstaan, eerst observeren en dan pas ingrijpen. Een school biedt compleet materiaal en opgeleide leerkrachten, maar de geest van de methode begint thuis.
Niet per se. Een groot deel van de activiteiten doet u met gewone voorwerpen: kannetjes, sponzen, mandjes, kleding, keukengerei. Een paar stukken die volgens de methode zijn ontworpen, zoals een objectpermanentiedoos voor een baby of een roze toren rond 2 jaar, komen goed van pas, op voorwaarde dat u ze aanbiedt wanneer het kind eraan toe is en er niet te veel tegelijk neerzet.
Zolang het zichzelf niet in gevaar brengt en niets kapotmaakt, laat u het verkennen: stapelt het de cilinders in plaats van ze in de gaten te steken, dan wil het misschien vooral bouwen. Bied een activiteit aan die op die behoefte inspeelt, en doe het oorspronkelijke gebruik een andere dag opnieuw voor. Gooit het kind met het materiaal of maakt het iets stuk, ruim het dan rustig op en leg uit dat het later terugkomt.
Ze is bedacht voor alle kinderen; Maria Montessori paste haar eerst toe bij kinderen met grote achterstanden en breidde haar daarna uit naar andere kinderen. Elk kind gaat in zijn eigen tempo vooruit. Sommige kinderen bloeien op bij zelfstandig werk, andere hebben meer begeleiding nodig: het is de observatie van de volwassene die het mogelijk maakt het aanbod aan te passen.
Maria Montessori had gemerkt dat kinderen die opgingen in hun werk geen belangstelling hadden voor beloningen: het slagen zelf gaf hun voldoening. Een kind dat iets doet voor een stickertje of een compliment, gaat uiteindelijk voor de volwassene handelen. U beschrijft liever wat het heeft gedaan, herinnert rustig aan de grenzen en doet de juiste handeling opnieuw voor; dat sluit duidelijkheid en tederheid geenszins uit.
Ja, en het is zelfs de opzet van montessoriklassen, waarin drie leeftijden samen zitten. Thuis doen de oudsten handelingen voor aan de jongsten, en de jongsten kijken naar de ouderen. Houd alleen materiaal met kleine onderdelen dat voor het oudste kind bedoeld is buiten bereik van het jongste, bijvoorbeeld op een hogere plank of in een andere kamer.
Kies één ding: een lage kapstok voor zijn jas, een opstapje in de keuken of een kast waarop u maar een paar activiteiten laat staan. Koppel dat aan een alledaagse handeling die het zelf kan doen, zoals water inschenken of zijn was in de mand gooien. Observeer daarna elke dag een paar minuten waar het in opgaat: dat vertelt u wat u vervolgens kunt aanbieden.
De Montessori speeltjes waar gezinnen het vaakst voor kiezen
Eenvoudige houten voorwerpen waarmee uw kind zelf ontdekt, uitprobeert en iets voor elkaar krijgt.
Een kind leert door de echte wereld met zijn handen te ervaren. Daarom laat de Montessori-methode elektronisch lawaai bewust weg en kiest ze voor natuurlijke materialen.
Zacht geschuurd beukenhout, een unieke houtnerf en een echt gewicht dat uw kind voelt en onthoudt, in de handen en in de spieren.
Een glad, synthetisch oppervlak dat de handen weinig te ontdekken geeft.
Geen vast scenario: uw kind onderzoekt, probeert, ontdekt zelf wat niet werkt en volgt zijn eigen fantasie.
Knipperlichtjes en ingeblikte geluiden: uw kind kijkt naar een show in plaats van zelf iets te doen.
Gecertificeerd massief hout en niet-giftige ecologische verf op waterbasis, veilig als uw kind het speelgoed in de mond stopt.
Synthetische kunststoffen, ftalaten, chemische toevoegingen en kwetsbare ingebouwde elektronica.
Een rustige sfeer waarin uw kind zich diep kan concentreren. Stevig speelgoed dat jaren meegaat en wordt doorgegeven.
Te veel geluid en licht, snelle slijtage en vervuilende batterijen die u steeds moet vervangen.